Jubilerstwo i złotnictwo

Próba złota

próba złota puncyny do srebra Assay Office London
Puncyny do cechowania srebra  – Assay Office London

Próba złota

Próba złota określa zawartość czystego złota w stopie, z którego wykonany jest przedmiot.  Najważniejsze są dwa systemy określania zawartości czystego metalu w stopie użytym do wykonania przedmiotu. Pierwszy to system metryczny, w którym zawartość czystego metalu podaje się w promilach. Wtedy próba np. 0.585 mówi, że w tym stopie jest 58,5% czystego  złota. Drugi to system karatowy, w którym przyjęto, że czyste złoto to złoto 24 karatowe. A zatem złoto 14 karatowe zawiera w sobie 14/24 czystego złota, a w przeliczeniu na system metryczny będzie to 58,3% czystego złota. Obecnie w Polsce obowiazuje siedem prób złota , po prawej odpowiedniki w systemie karatowym.  Trzeba wiedzieć, że nie istnieją próby pośrednie. To znaczy, że jeśli np. badanie obrączki wykazało, że stop ma próbę 0,581 to zostanie na obrączce wybita kolejna niższa próba, tzn. próba 0,500.

Próby złota
  • 0 próba 999 zawiera 99,9% czystego złota              24-karatowe – próba 1000 (z definicji, w rzeczywistości uzyskuje się próbę 999 lub 999,9)
  • 1 próba 960 zawiera 96,0% czystego złota              23-karatowe – próba 958
  •                                                                                   22-karatowe – próba 916
  • 2 próba 750 zawiera 75,0% czystego złota              18-karatowe – próba 750
  • 3 próba 585 zawiera 58,5% czystego złota              14-karatowe – próba 585
  • 4 próba 500 zawiera 50,0% czystego złota              12-karatowe – próba 500
  •                                                                                   10-karatowe – próba 417
  • 5 próba 375 zawiera 37,5% czystego złota                9-karatowe – próba 375
  • 6 próba 333 zawiera 33,3% czystego złota                8-karatowe – próba 333
O czym mówi próba?

Próba złota musi być wybita na każdym wyrobie ze złota poza monetami. Ma to ustrzec nabywcę przed wprowadzeniem w błąd przez nieuczciwego sprzedawcę. Wybijanie próby, zwane też cechowaniem poprzedzone jest badaniem zawartości czystego metalu w stopie, z którego wykonany jest przedmiot. Czyste metale szlachetne są zbyt miękkie, zbyt łatwo się gną i ścierają. Dlatego np. biżuteria czy przedmioty użytkowe wykonywane są ze stopów złota, srebra i miedzi. By wyeliminować nadużycia czy oszustwa Cechy Złotników broniąc się przed oskarżeniami i pomówieniami wyznaczały mistrza, który sprawdzał wyrób przed wprowadzeniem go do sprzedaży a wynik badania potwierdzał  wybijając puncyną na wyrobie odpowiedni znak, który potwierdzał, że wyrób trzyma próbę, czyli ma w stopie tyle złota ile mieć powinien.

Nieco historii

Złoto znane jest od starożytności, co pozwala przypuszczać że próby fałszowania stopów złota mają tak samo długą historię. Już w starożytnej Grecji, około IV wieku p.n.e określano próbę złota przy pomocy kamienia probierczego, dokładnie tak samo robimy to dzisiaj.  Stosowano też inne metody. Archimedes w III w. p.n.e zbadał złotą koronę syrakuzańskiego władcy Hierona zanurzając ją w wodzie i porównując masę wypartej wody z masą korony. A to znaczyłoby, że Grecy znali gęstość metali, czyli stosunek masy metalu do zajmowanej przez niego objętości.

Pierwsze normalizacje

Pierwszym Europejskim krajem, w którym prawnie uregulowano zasady cechowania i zdefiniowano wartość próby była XIII wieczna Francja. Na początku XIV wieku król Anglii Edward I wydał edykt, mówiący, że : „Strażnicy rzemiosła” mają w Londynie  przejść od „sklepu do sklepu”, aby sprawdzić prace i zastosować puncynę z głową  lamparta. Srebro musiało być w standardzie Sterling (92,5% czystego srebra), a złoto musiało być z „dotyku Paryża” (19,2 karata). Złotnicy spoza Londynu również mieli zachować te same standardy”.  I tak powstała brytyjska próba srebra 0.925 a Urząd probierczy w Londynie od tego czasu można poznać po puncynie z głową lamparta.

 

próba złota Puncyna z głową leoparda Assay Office London
Puncyna z głową leoparda – Assay Office London
Badanie i cechowanie

Przedmiot badany musi mieć wybity znak wytwórcy, tzw. imiennik. Próba złota określana jest poprzez badanie na kamieniu probierczym. Kamień probierczy to płytka ze specjalnej odmiany lidytu, który jest tak oszlifowany by miał gładką płaszczyznę, na której robi się ślad badanym przedmiotem. Powstaje tzw. narys – złoty ślad podobny do śladu miękkiego ołowka na papierze. Obok tego śladu robi się narysy tzw. iglicami probierczymi, które sa wykonane ze stopów o dokładnie określonych próbach.

próba złota narys iglicą na kamieniu - Assay Office London
Narys iglicą na kamieniu – Assay Office London

 

Następnie na powstałe narysy nanosi się ciecz probierczą, która wchodzi w reakcję ze złotem w narysach, ale nie reaguje z kamieniem probierczym. Narysy w miejscu kontaktu z cieczą zmieniają kolor i ciemnieją. Porównując zachodzące reakcje na poszczególnych narysach można określić który ślad igły zachowuje się jak slad przedmiotu , a to pozwala określic próbę z dość dużą dokładnością .

 

próba złota Badanie cieczą probierczą Assay Office London
Badanie cieczą probierczą, Assay Office London

Jeżeli badany przedmiot trzyma próbę pozostaje go już tylko ocechować, czyli wybić odpowiednie znaki. Jeden już jest, to znak wytwórcy. Próba złota to znak kolejny. Mogą być wybite też inne znaki, np. znak urzędu probierczego. Jak już wiemy głowa leoparda to urząd w Londynie. W Polsce znak urzędu jest zawarty znaku próby, to pierwsza litera nazwy miasta w którym znajduje się urząd.

 

próba złota Zestaw puncyn probierczych Assay Office London
Zestaw puncyn probierczych,  Assay Office London

 

 

 

 

 

 

About Biżuteria Lisiewski - Tomek

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *